Više od jednog vijeka tok rijeke Grin kroz planine Juinte na sjeveroistoku Jute predstavlja geološku misteriju, jer naizgled prkosi zakonima fizike, odnosno teče uzbrdo.
Rijeke tokom dugog perioda usijecaju svoje tokove krećući se nizbrdo, što znači da obično prate nagibe i udoline planinskih vijenaca na koje nailaze.
Protivi se svakoj logici
Ipak, rijeka Grin, koja ovim putem teče tek oko osam miliona godina, usijeca se pravo kroz planine stare 50 miliona godina kako bi se spojila sa rijekom Kolorado, izdubljujući kanjon Lodore dubok oko 700 metara, koji se prostire kroz planinski vijenac i protivno svakoj logici.
Geolog Adam Smit sa Univerziteta u Glazgovu u Škotskoj predvodio je tim koji se uhvatio u koštac sa ovom dugogodišnjom misterijom.
Ispostavilo se da rijeka Grin uopšte nije morala da teče uzbrdo. Umjesto toga, sam planinski vijenac je bio privremeno snižen u fenomenu poznatom kao “litosfersko kapanje”.
“Druge rijeke u planinama Juinte pružaju dokaze da se visina planina Juinte mijenjala tokom posljednjih nekoliko miliona godina”, piše Smitov tim.
Formirala neobičan tok
Njihovi podaci ukazuju na to da je korijen planina Juinte, gusti mineralni dio na dnu litosfere, postao toliko težak da je “iscurio” u Zemljin tečni plašt.
To je privremeno povuklo planinski vijenac nadolje, omogućivši rijeci Grin da formira svoj neobičan tok.
Kasnije su se planine Juinte ponovo uzdigle za oko 400 metara oko same rijeke, čime je nastao kanjon kakav danas poznajemo.
Seizmičko snimanje podrazumijeva analizu rasipanja vibracija zemljotresa dok prolaze kroz Zemlju, kako bi se dobila slika procesa u njenoj unutrašnjosti.
U oblasti planina Juinte seizmički snimci otkrili su hladan, zaobljen blok na oko 200 kilometara ispod površine, što ukazuje na “kapanje”.
Spajanje rijeka
Kombinacija seizmičkog snimanja i sofisticiranog modelovanja podataka pomogla je timu da dođe do svog zaključka.
Pored toga, kora ispod ovih planina znatno je tanja nego što bi se inače očekivalo, što je još jedan dokaz da je “kapanje” odnijelo donje slojeve.
Kada se ova “kap” prije oko dva do pet miliona godina odvojila od litosfere, planinski vijenac je mogao da se ponovo izdigne.
Do tada je rijeka Grin već zauzela svoj tok – kanjon Lodore ostao je trajna odlika reljefa, a rijeka Grin postala je pritoka rijeke Kolorado.
Smit je pojasnio da je spajanje rijeka Grin i Kolorado prije više miliona godina promijenilo kontinentalnu razvodnicu Sjeverne Amerike.
“Time je stvorena linija koja razdvaja rijeke koje se ulivaju u Pacifik od onih koje teku ka Atlantiku, kao i nove granice staništa za divlje životinje, što je uticalo na njihovu evoluciju”, kazao je ovaj geolog.
Izvor: RTS
